خطای تاییدی یا سوگیری تاییدی چیست؟
"چرا هر چی برات دلیل میارم باز از رو نمیری؟!" آیا شما هم تا به حال این جمله را از کسی شنیده اید و یا به شما گفته است؟ آیا تا به حال به این فکر کرده اید که این نوع کلام و این نوع طرز فکر از کجا می آید و ریشهی آن در چه چیزی دارد؟! بله درست حس زده اید، در مقاله می خواهیم درباره سوگیری تاییدی یا خطای تاییدی (Confirmation Bias) صحبت کنیم.
خطای تاییدی به چه معناست؟
گاهی ما انسان ها به یک سری موضوعات طوری باور، اعتقاد و یا تعصب داریم که هر چیزی درباره آنها می بینیم، می شنویم و یا می خوانیم، بی اختیار آن را در تایید باورها و اعتقادات خودمان برداشت می کنیم.
آقای پیتر واسن که یک روانشناس انگلیسی و استاد دانشگاه UCL است در این رابطه می گوید:
" افرادی که دچار سوگیری تاییدی هستند، هنگام جمع آوری اطلاعات به صورت گزینشی عمل می کنند"
یعنی موقع جمع آوری اطلاعات به طور ناخودآگاه مطالبی را میبینند و جمع میکنند که با نظرات خودشان موافقتر و نزدیکتر هستند. به عبارت دیگر، به دنبال شواهد و مدارکی میگردند که بتوانند با استفاده از آنها درستیِ باورهای خود را اثبات کنند.
وقتی دچار سوگیری تاییدی می شویم، مانند اینست که بخواهیم از داخل یک لوله و یا یک کاغذ لوله شده به دنیا و اطرافمان نگاه کنیم، که در این حالت حتما "نقاط کور" زیادی خواهیم داشت!
سوگیری تاییدی یکی از انواع سوگیری شناختی است.
به مثال زیر که از جنس کسب و کار است توجه کنید:
فرض کنید مدیر یک کسب و کار، یک ایده برای تولید محصول جدید به ذهنش میرسد، از تیم خود میخواهد که در این رابطه تحقیق و بررسی کرده و گزارشی را آماده و ارائه کنند، از آنجا که به طور طبیعی اغلب کارکنان به دنبال راهی برای راضی کردن و راضی نگه داشتن مدیر خود هستن بنابراین، بدون قصد و غرض خاصی، در راستای تایید آن ایده، داده هایی را جمع آوری و تحلیل میکنند که آن داده ها الزاما کمکی به آنها نخواهند کرد و تضمینی هم برای موفقیتشان نخواهد داشت.
به مثال زیر که از جنس زندگی و روزمره است توجه کنید:
دو گروه را در نظر بگیرید که درباره «رژیم لاغری در 10 روز» دو نظر متفاوت «موافق» و «مخالف» دارند. هر دو گروه به دنبال منابع خبری هستند که باور آنها را تایید کند، از طرفی هم نظرات مختلف راجع به یک موضوع واحد و یکسان دارند؛
این سوگیری باعث میشود حتی اگر مطلبی هم در ارتباط با رژیمهای لاغری میخوانند، درک و تفسیرشان بر اساس باورهای خودشان باشد و آن را تاییدی بر نظر خودشان بدانند!
در واقع سوگیری تاییدی یعنی "هر چیزی که حرف ما را تایید کند، همان درست است! "
اگر به دام سوگیری تاییدی یا همان خطای تاییدی بیفتیم چه میشود؟!
- به اطلاعات صحیح بیتوجهی میکنیم
- خودموان را به خواب میزنیم یا از شدت تعصب کور میشیم و واقعیت را نمیبینیم
- بطور ناقص و اشتباه تصمیم گیری و قضاوت میکنیم
- در نگاه اطرافیان خود حقیر و کوچک میشویم و ارتباطاتمان خراب میشوند
- نتایج بد میگیریم و ناامید میشویم
- ممکن است نه تنها به آن درآمدی که فکر میکردیم نرسیم، بلکه ضرر هم بکنیم
- و... (بقیهاش رو شما بگوید)
پس اینطور که معلوم است، این سوگیریها و خطاها می توانند تا این حد مخرب باشند؟!
جواب: بله... همینطور است!
راهکارهایی برای رهایی از سوگیری تاییدی
برای پاسخ به این پرسش که "چطور میتوان با این خطاها مقابله کرد و شر آنها خلاص شد؟!" به راهکارهای زیر توجه کنید و آنها را به کار بگیرید:
- به دنبال نظرات مخالف باشیم (حتی اگر آن نظرات ما را اذیت و ناراحت میکنند)
- سعی کنیم منطق پشت آن نظرات مخالف را کشف و درک کنیم
- فقط به یک منبع اطلاعاتی اکتفا نکنیم
- به آمارها توجه ویژه داشته باشیم (تا به واقعیتها بیشتر آگاه شویم)
- دانش خود را درباره آن موضوع مشخص افزایش و ارتقاء دهیم
- حتما با یک مشاور و متخصص کار بلد مشورت کنیم
خطای تاییدی و یا همان سوگیری تاییدی را می توان در هر حوزهای که فکرش را بکنید مشاهده کرد مثلا در حوزههای تربیت فرزند، ارتباطات خانوادگی و اجتماعی، مباحث سیاسی و اقتصادی، راه اندازی و توسعه کسب و کار و... .
سعی کنیم با آموزش و آگاهی، نقاط کور خود را پیدا کرده و بیخود و بیجهت روی موضوعات مختلف پافشاری و تعصب نداشته باشیم!
"دانش" بزرگترین دوست ما در غلبه بر تعصباتمان است،
همانطور که مولانا گفته: تعصب مانند "میوه کال" میماند، سفت به شاخه خودش میچسبد اما "میوه رسیده" خودش از درخت میافتد!
کتاب "هنر شفاف اندیشیدن" نوشته و اثری از "رولف دوبلی" ترجمه عادل فردوسیپور و چند تن از دوستان گرامی ایشان منبع مطالعاتی خوبی برای آگاهی از این نوع سوگیریها است.
متاسفانه در شرایط کنونی کشور عزیزمان، به وفوور شاهد اینگونه سوگیری ها هستیم. البته این عارضه از قدیم الایام در دنیا گریبانگیر ما آدمها بوده و هست و متاسفانه خواهد بود.
بسیار کمک کننده خواهد بود مثالهای مشابهی که به آنها برخوردهاید و یا برای خودتان اتفاق افتاده را در بخش نظرات موجود در پایین همین صفحه بنویسید تا همه از هم بیاموزیم.
شاد و دلنشین باشید
